Dive deeper into the essence of Hinduism by reading the articles below
मन्दिर व्यवस्थापन, पुजारीको योग्यता र पूजा विधिका सम्बन्धमा विभिन्न आगम, तन्त्र र स्मृति ग्रन्थहरूमा विस्तृत मार्गदर्शन गरिएको छ। यसै विषयमा आधारित भएर यो लेख प्रस्तुत गरिएको छ । मन्दिरको यो गरिमालाई अक्षुण्ण राख्नका लागि हाम्रा प्राचीन ऋषिमुनिहरूले आगम शास्त्र र स्मृति ग्रन्थहरूका माध्यमबाट मन्दिर व्यवस्थापन, पुजारीको योग्यता (अर्चक लक्षण) र पूजा विधिको एक अत्यन्त वैज्ञानिक र व्यवस्थित ढाँचा तयार पारेका छन् ।
READ MORE
माघे सङ्क्रान्ति (मकर सङ्क्रान्ति) नेपाली संस्कृतिको एउटा महत्त्वपूर्ण र मौलिक पर्व हो । सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने दिनलाई 'मकर सङ्क्रान्ति' भनिन्छ। नेपाली जनजीवनमा यसलाई जाडो सकिने र न्यानो दिनको सुरुवात हुने पर्वका रूपमा लिइन्छ। नेपाली पात्रोअनुसार माघ महिनाको पहिलो दिन मनाइने यस पर्वलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले विशेष मानिन्छ ।श्रीमद्भगवद्गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले उत्तरायणको महत्त्वलाई स्पष्ट पार्दै यस कालमा शरीर त्याग्ने योगीहरूको गतिको बारेमा भन्नुभएको छ:विशेषगरी सूर्य उत्तरायण हुने प्रक्रिया सुरु हुने भएकाले यस दिनदेखि दिन लामा हुने र रात छोटा हुँदै जान्छन्।
READ MORE
सनातन संस्कृतिमा विद्या, कला, बुद्धि र वाणीकी अधिष्ठात्री देवी महासरस्वतीको प्राकट्य दिवसको रूपमा मनाइने एक अत्यन्त शुभ र शास्त्रीय पर्व हो। माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने यस पर्वले प्रकृतिको पुनर्जन्म (वसन्त ऋतुको आगमन) र मानवीय चेतनाको विकास दुवैलाई समेटेको छ ।
READ MORE
शाब्दिक अर्थमा 'स्वस्थानी' भन्नाले स्व (आफ्नो) + स्थान (अस्तित्व) अर्थात् 'आफ्नो स्थानमा रहनु' भन्ने बुझिन्छ। आध्यात्मिक दृष्टिले हेर्दा, जो स्वयं आफ्मो मूल स्वरूपमा रहनुहुन्छ, वहाँ नै स्वस्थानी हुनुहुन्छ ।
READ MORE
'शिव' को अर्थ कल्याण हो र 'रात्रि' को अर्थ रात। त्यसैले, जसले सबैको कल्याण गर्छ र जसको शरणमा जाँदा अज्ञानतारूपी अन्धकार नष्ट हुन्छ, उही शिव हुन्। केही मान्यता अनुसार, यसै दिन भगवान् शिव र माता पार्वतीको विवाह भएको थियो। अर्को प्रसङ्गअनुसार, सृष्टिको प्रारम्भमा यसै दिन भगवान् शिव 'ज्योतिर्लिङ्ग' का रूपमा प्रकट हुनुभएको थियो।
READ MORE
कार्तिक महिनाको शुक्लपक्षको प्रबोधिनी (हरिबोधिनी) एकादशीका दिन भगवान् विष्णु योगनिद्राबाट जाग्रत बन्नुहुन्छ, त्यसैले यस दिनलाई देवोत्थान एकादशी पनि भनिन्छ ।
READ MORE
यमपञ्चक पाँच दिनको पर्व हो । यो पर्व धर्म, पितृश्रद्धा, प्रेम र प्रकाशको संगम हो। यसमा काग, कुकुर, गाई जस्ता जनावरप्रति कृतज्ञता,लक्ष्मीप्रति श्रद्धा,भाइबहिनीबीचको प्रेम र पितृप्रति सम्मानको सन्देश निहित छ।
READ MORE
शास्त्रानुसार, काग यमराजका दूत हुन्। गरुड पुराण तथा स्कन्द पुराण अनुसार मृतात्माका सन्देशहरू कागमार्फत् यमलोकमा पुग्ने विश्वास गरिएको छ। “काको हि यमदूतोस्ति पित्रोश्च प्रियदर्शनः।” अर्थात् — काग यमदूत हो र पितृहरूलाई प्रिय लाग्ने पक्षी हो।
READ MORE
भगवान् धन्वन्तरी विश्वका स्रष्टा, रोगनाशक र अमृतका आश्रय हुनुहुन्छ । उहाँको स्मरण मात्रले पनि रोग–बन्धनबाट मुक्ति मिल्छ। यसै कारण त्रयोदशी तिथि भगवान् धन्वन्तरीको प्राकट्यतिथि भएकोले यस दिनलाई धन्वन्तरी–जयन्ती भनिन्छ।
READ MORE