Dive deeper into the essence of Hinduism by reading the articles below
आषाढ शुक्ल एकादशीदेखि सुरु भएर कार्तिक शुक्ल एकादशीसम्मको चार महिना (श्रावण, भाद्रपद, आश्विन र कार्तिक) को अवधिलाई चतुर्मास भनिन्छ । यो समय केवल धार्मिक कर्मकाण्ड मात्र नभएर मानव स्वास्थ्य, प्रकृति र अध्यात्मको सुन्दर समन्वय हो। यसलाई सन्न्यासी, साधुसन्तदेखि लिएर गृहस्थ आश्रममा रहेका सबैले आ-आफ्नो नियम अनुसार पालन गर्ने गर्दछन् ।
READ MORE
जनैलाई मलमूत्र त्याग्दा दाहिने कानमा बेर्ने नियमको पछाडि गहिरो चिकित्सा विज्ञान लुकेको छ । मूत्र प्रणाली र कानको सम्बन्ध: दाहिने कानको पछाडि 'लोहितिका' नामक स्नायु नसा हुन्छ, जसको सम्बन्ध सिधै मूत्रनली र आन्द्रासँग हुन्छ दिसा-पिसाब गर्दा जनैलाई दाहिने कानमा दुई पटक बेर्दा यो नसामा हल्का दबाब पर्दछ, जसले गर्दा मलमूत्र सजिलै र पूर्ण रूपमा विसर्जन हुन मद्दत पुग्दछ । यसले प्रोस्टेट र मृगौला सम्बन्धी रोगहरूबाट बचाउन सहयोग गर्दछ। दाहिने कानमा जनै राख्दा शरीरको 'सूर्य नाडी' सक्रिय हुन्छ, जसले पाचन शक्ति बढाउँछ र शरीरको तापक्रम सन्तुलनमा राख्छ ।
READ MORE
पञ्च स्नान: भोजन गर्नुअघि दुई हात, दुई खुट्टा र मुख गरी पाँच अङ्ग पखाल्नु (प्रक्षालन) अनिवार्य मानिन्छ। दिशा विचार: पूर्व वा उत्तर फर्केर भोजन गर्नु सर्वोत्तम मानिन्छ। पूर्वतर्फ फर्केर खाँदा आयु र उत्तरतर्फ फर्केर खाँदा सत्य र लक्ष्मी प्राप्ति हुने बताइएको छ।
READ MORE
मन्दिर व्यवस्थापन, पुजारीको योग्यता र पूजा विधिका सम्बन्धमा विभिन्न आगम, तन्त्र र स्मृति ग्रन्थहरूमा विस्तृत मार्गदर्शन गरिएको छ। यसै विषयमा आधारित भएर यो लेख प्रस्तुत गरिएको छ । मन्दिरको यो गरिमालाई अक्षुण्ण राख्नका लागि हाम्रा प्राचीन ऋषिमुनिहरूले आगम शास्त्र र स्मृति ग्रन्थहरूका माध्यमबाट मन्दिर व्यवस्थापन, पुजारीको योग्यता (अर्चक लक्षण) र पूजा विधिको एक अत्यन्त वैज्ञानिक र व्यवस्थित ढाँचा तयार पारेका छन् ।
READ MORE
माघे सङ्क्रान्ति (मकर सङ्क्रान्ति) नेपाली संस्कृतिको एउटा महत्त्वपूर्ण र मौलिक पर्व हो । सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने दिनलाई 'मकर सङ्क्रान्ति' भनिन्छ। नेपाली जनजीवनमा यसलाई जाडो सकिने र न्यानो दिनको सुरुवात हुने पर्वका रूपमा लिइन्छ। नेपाली पात्रोअनुसार माघ महिनाको पहिलो दिन मनाइने यस पर्वलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले विशेष मानिन्छ ।श्रीमद्भगवद्गीतामा भगवान् श्रीकृष्णले उत्तरायणको महत्त्वलाई स्पष्ट पार्दै यस कालमा शरीर त्याग्ने योगीहरूको गतिको बारेमा भन्नुभएको छ:विशेषगरी सूर्य उत्तरायण हुने प्रक्रिया सुरु हुने भएकाले यस दिनदेखि दिन लामा हुने र रात छोटा हुँदै जान्छन्।
READ MORE
सनातन संस्कृतिमा विद्या, कला, बुद्धि र वाणीकी अधिष्ठात्री देवी महासरस्वतीको प्राकट्य दिवसको रूपमा मनाइने एक अत्यन्त शुभ र शास्त्रीय पर्व हो। माघ शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने यस पर्वले प्रकृतिको पुनर्जन्म (वसन्त ऋतुको आगमन) र मानवीय चेतनाको विकास दुवैलाई समेटेको छ ।
READ MORE
शाब्दिक अर्थमा 'स्वस्थानी' भन्नाले स्व (आफ्नो) + स्थान (अस्तित्व) अर्थात् 'आफ्नो स्थानमा रहनु' भन्ने बुझिन्छ। आध्यात्मिक दृष्टिले हेर्दा, जो स्वयं आफ्मो मूल स्वरूपमा रहनुहुन्छ, वहाँ नै स्वस्थानी हुनुहुन्छ ।
READ MORE
'शिव' को अर्थ कल्याण हो र 'रात्रि' को अर्थ रात। त्यसैले, जसले सबैको कल्याण गर्छ र जसको शरणमा जाँदा अज्ञानतारूपी अन्धकार नष्ट हुन्छ, उही शिव हुन्। केही मान्यता अनुसार, यसै दिन भगवान् शिव र माता पार्वतीको विवाह भएको थियो। अर्को प्रसङ्गअनुसार, सृष्टिको प्रारम्भमा यसै दिन भगवान् शिव 'ज्योतिर्लिङ्ग' का रूपमा प्रकट हुनुभएको थियो।
READ MORE
कार्तिक महिनाको शुक्लपक्षको प्रबोधिनी (हरिबोधिनी) एकादशीका दिन भगवान् विष्णु योगनिद्राबाट जाग्रत बन्नुहुन्छ, त्यसैले यस दिनलाई देवोत्थान एकादशी पनि भनिन्छ ।
READ MORE